Cofnij
Biblioteka Eksperta
Baza wiedzy logopedycznej - diagnoza i terapia

Słowniczek logopedy

24 lutego 2021

Nie możesz sobie przypomnieć jakiegoś określenia związanego z logopedią? A może jesteś studentem/studentką logopedii i szukasz odpowiedzi na jakieś pytanie? Nasz słowniczek z pewnością pomoże Ci rozwiać wszystkie wątpliwości i wskaże odpowiedni kierunek w Twoich poszukiwaniach.

Specjalności logopedyczne

neurologopedia – specjalność obejmująca diagnozę i terapię osób z afazją, alalią, dyzartrią oraz porażeniem mózgowym

surdologopedia – specjalność obejmująca diagnozę i terapię osób z uszkodzonym narządem słuchu

balbutologopedia – specjalność obejmująca diagnozę i terapię osób z zaburzeniami płynności mowy

wczesna interwencja logopedyczna – specjalność obejmująca diagnozę i terapię osób do 3 roku życia, zagrożonych bądź z niepełnosprawnością

onkologopedia – specjalność obejmująca diagnozę i terapię osób z chorobami nowotworowymi obszaru głowy i szyi

gerontologopedia – specjalność obejmująca diagnozę i terapię różnorodnych zaburzeń mowy u osób starszych

logopedia medialna (dawn. artystyczna) – specjalność, której celem jest kształtowanie wzorowej emisji głosu, mowy, dykcji

oligofrenologopedia – specjalność obejmująca diagnozę i terapię osób z niepełnosprawnością intelektualną

tyflogopedia – specjalność obejmująca diagnozę i terapię osób z uszkodzeniami narządu wzroku

glottodydaktyka – specjalność obejmująca nauczanie języka polskiego obcokrajowców oraz profilaktykę, diagnozę i terapię dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu

logopedia wychowawcza – specjalność obejmująca profilaktykę oraz zapobieganie zaburzeniom głosu i mowy oraz kształtowanie prawidłowej mowy u dzieci


Dyslalia

seplenienie/sygmatyzm– rodzaj dyslalii, polegający na nieprawidłowej artykulacji głosek dentalizowanych, najczęściej występujące zaburzenie artykulacji u dzieci

kappacyzm (kekanie) – rodzaj dyslalii, polegający na nieprawidłowej artykulacji głoski [k]

gammacyzm (geganie) – rodzaj dyslalii, polegający na nieprawidłowej artykulacji głoski [g]

lambdacyzm (lelanie) – rodzaj dyslalii, polegający na nieprawidłowej artykulacji głoski [l]

rotacyzm (reranie) – rodzaj dyslalii, polegający na nieprawidłowej artykulacji głoski [r]

mowa bezdźwięczna – rodzaj dyslalii, polegający na braku realizacji spółgłosek dźwięcznych i zastępowaniu ich odpowiednikami dźwięcznymi lub realizowaniu głosek dźwięcznych jako głoski półdźwięczne

rynolalia – zaburzenie artykulacji oraz zaburzenia barwy głosu, polegające na mówieniu z nieprawidłowym poszumem nosowym. Wyróżnia się nosowanie otwarte (artykulacji głosek ustnych towarzyszy nadmierny poszum nosowy), nosowanie zamknięte (zmniejszenie rezonansu nosowego przy artykulacji głosek nosowych) oraz mieszane (brak lub osłabienie rezonansu nosowego z jednoczesną nazalizacją głosek ustnych)

betacyzm – rodzaj dyslalii, polegający na nieprawidłowej artykulacji głoski [b]

sygmatyzm – rodzaj dyslalii, polegający na nieprawidłowej artykulacji głosek wchodzących w skład szeregu syczącego (s, z, c, dz), szumiącego (sz, ż/rz, cz, dż) i ciszącego (ś/si, ź/zi, ć/ci, dź/dzi)

hittacyzm – rodzaj dyslalii, polegający na nieprawdiłowej artykulacji głoski [χ], zapisywanej za pomocą litery 'h’ lub 'ch’

mogilalia – rodzaj dyslalii, polegający na elizji głoski lub głosek

paralalia – rodzaj dyslalii, polegający na zamianie głoski lub głosek na inne, realizowane prawidłowo

dyslalia właściwa – rodzaj dyslalii, polegający na deformacji głoski lub głosek

międzyzębowość – nieprawidłowa artykulacja, polegająca na wsuwaniu czubka języka między górne i dolne siekacze podczas artykulacji głosek

pozycja spoczynkowa języka – ułożenie języka w odpowiedni sposób, gdy nie wykonywane są żadne ruchy: artykulacyjne, jedzenia, połykania; pozycja wertykalno-horyzontalna: czubek języka przylega do wałka dziąsłowego, a boki języka przylegają do wewnętrznej strony zębów, usta są zamknięte, a zęby zbliżone

kinestezja artykulacyjna (kinestezja mowy) – czucie pozycji i ruchów narządów artykulacyjnych wobec siebie, właściwych określonym głoskom. Brak czucia napięcia mięśni narządów artykulacyjnych utrudnia lub uniemożliwia wykonanie odpowiednych ruchów artykulacyjnych


Wczesna interwencja logopedyczna

prosty opóźniony rozwój mowy – późniejsze (o ponad sześć lub więcej miesięcy) pojawianie się poszczególnych etapów rozwoju mowy, bez innych towarzyszących chorób lub zaburzeń

niesamoistny opóźniony rozwój mowy – późniejsze (o ponad sześć lub więcej miesięcy) pojawianie się poszczególnych etapów rozwoju mowy, towarzyszące niedosłuchowi, zaburzeniom wzroku, niepełnosprawności intelektualnej, zaburzeniom psychicznym, schorzeniom przemiany materii, uszkodzeniom ośrodkowego układu nerwowego, jąkaniu

wcześniak – dziecko urodzone między 22. a 37. tygodniem ciąży; dziecko urodzone przed 28. tygodniem ciąży określane jest jako skrajne wcześniactwo

głużenie/gruchanie/giganie – etap w rozwoju mowy dziecka, charakteryzujące się niezamieszonym wydawaniem dźwięków; pojawia się ok. 1.-2. miesiąca życia i pojawia się zarówno u dzieci słyszących, jak i z niedosłuchem; w prawidłowym rozwoju mowy trwa do ok. 3.-4. miesiąca życia

gaworzenie – etap w prawidłowym rozwoju dziecka, polegający na zamierzonym powtarzaniu dźwięków własnych i zasłyszanych z otoczenia; pojawia się ok. 3.-6. miesiąca życia; gaworzenie usprawnia narządy mowne, wyrabia koordynację ruchów oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych, wykształca czucie mięśniowe i wzorce kinestetyczno-ruchowe sylab; nie występuje u dzieci niesłyszących

rozszczep – zaburzenie rozwojowe w budowie ponadkrtaniowych narządów mowy, powstające we wczesnym okresie ciąży na skutek nieprawidłowego rozwoju twarzoczaszki; rozszczep powoduje niesamoistny opóźniony rozwój mowy, nosowanie otwarte oraz zaburzenia artykulacji; w terapii stosuje się leczenie operacyjne we wczesnym dzieciństwie oraz terapię logopedyczną

ssanie nieodżywcze – ssanie najczęściej przy użyciu smoczka, mające na celu samouspokojenie i autoregulację: dziecko się relaksuje, wycisza, zaspokaja potrzebę bliskości i bezpieczeństwa

akwizycja języka – przyswajanie języka przez dziecko poprzez procesy bierne oraz czynne

odruchy niemowlęce – odruchy fizjologiczne, pojawiające się w okresie rozwojowym, których nieobecność lub przetrwanie może świadczyć o patologii; odruchy we wczesnym okresie rozwojowym to: odruch ssania, odruch szukania, odruch Moro, odruch pełzania, odruch kroczenia, odruch oczno-powiekowy, odruch uszno-powiekowy, odruch chwytny; w pierwszym półroczu życia: odruch toniczny błędnikowy, odruch Galanta, odruch skrzyżowanego wyprostu, STOS, ATOS; w drugim półroczu życia: odruchy prostowania


Neurologopedia

afazja – zaburzenie funkcji językowych, powstałe w wyniku uszkodzenia mózgu, najczęściej w wyniku udaru niedokrwiennego lub krwotocznego

dyzartria – zaburzenie mowy, wynikające z uszkodzenia ośrodków i dróg unerwiających narządy mowne (artykulacyjne, fonacyjne, oddechowe)

dysfagia – zaburzenia dotyczące utrudnionego przechodzenia pokarmu z jamy ustnej przez przełyk do żołądka; wyróżnia się dwa jej rodzaje: dysfagię ustno-gardłową (górną) oraz dysfagię przełykową (dolną); objawami dysfagii są: krztuszenie się, kaszel, łzawienie, kichanie, odruchy wymiotne, uczucie zatrzymania pokarmu w przełyku, rozpieranie, ból podczas przełykania

pragnozja – nieafatyczne zaburzenie mowy, powstałe na skutek ogniskowych uszkodzeń w obrębie podległej półkuli mózgu (najczęściej prawej); objawia się zaburzeniami zachowań językowych i komunikacyjnych człowieka

alalia (afazja rozwojowa) – opóźnienie w przyswajaniu języka na skutek opóźnionego wykształcenia się funkcji pewnych struktur mózgowych; podejrzewa się, że może powstać na skutek uszkodzenia mózgu, spowodowane urazem porodowym, zapaleniem mózgu, zatrzymaniem się w rozwoju pewnych struktur korowych lub urazem czaszki, który nastąpił przed okresem rozwoju mowy

porażenie mózgowe – zespół objawów, określający zaburzenia ruchu i postawy, wynikające z trwałego, niepostępującego uszkodzenia mózgu we wczesnym stadium rozwoju dziecka; najczęstsze problemy dotyczą: koordynacji ruchowej, różnego rodzaju sztywności i wiotkości mięśni, przełykaniem pokarmów, mówieniem

nerwy czaszkowe – 12 par nerwów, rozpoczynających się w obszarze mózgowia i przebiegających głównie w obrębie głowy; odpowiadają za odbiór różnorodnych wrażeń zmysłowych, pracę grup mięśni, funkcje wydzielnicze gruczołów; dla szeroko pojętego procesu mowy ważne są nerwy: V, VII, VIII, IX, X, XI i XII.

obwodowy układ nerwowy – część systemu nerwowego, złożona z nerwów aferentnych (dośrodkowych) i eferentnych (odśrodkowych), łącząca receptory z ich ośrodkami w centralnym układzie nerwowym


Surdologopedia

aparat słuchowy – urządzenie wzmacniające głośność dźwięków u osób niedosłyszących; składa się z mikrofonu, wzmacniacza oraz słuchawki; umieszczane są na małżowinie usznej lub w uchu zewnętrznym

implant ślimakowy – urządzenie elektroniczne, wszczepiane podczas operacji chirurgicznej osobom z obustronnym głębokim niedosłuchem odbiorczym; składa się z dwóch części: wewnętrznej (wszczepianej pod skórę, umieszczonej w zagłębieniu kości czaszki oraz zewnętrznej (przetwarzającej sygnały akustyczne w sygnały elektryczne); elektroda części wewnętrznej, która jest umieszczona w ślimaku, pobudza nerw słuchowy, wywołując wrażenia słuchowe

fonogesty – system komunikacji osób słyszących z niedosłyszącymi; umowne ruchy jednej ręki, zharmonizowane z głośnym, wyraźnym i płynnym mówieniem, umożliwiające osobie niesłyszącej nabywanie umiejętności dokładnego rozumienia wypowiedzi słownych. W skład systemu wchodzi dziesięć układów palców i pięć lokacji

język migowy – język naturalny, służący do porozumiewania się bez używania narządu słuchu, zazwyczaj przez osoby Głuche lub w kontakcie osób słyszących z osobami Głuchymi

niedosłuch odbiorczy – niedosłuch powstały na skutek uszkodzenia elementów zmysłowo-nerwowych ucha wewnętrznego

niedosłuch przewodzeniowy – niedosłuch powstały na skutek uszkodzenia części przewodzącej dźwięki w uchu zewnętrznym lub środkowym

niedosłuch mieszany – niedosłuch powstały na skutek uszkodzenia części przewodzącej dźwięki oraz elementów odbierających dźwięki


Anatomia kompleksu ustno-twarzowego

ankyloglosja – skrócenie wędzidełka podjęzykowego; ogranicza ruchy języka, co może spowodować utrudnienia w prawidłowej artykulacji niektórych głosek, szczególnie głoski [r] i głosek dentalizowanych

wędzidełko – twór włóknisty, pokryty błoną śluzową, łączący w linii pośrodkowej dolną powierzchnię języka z dnem jamy ustnej; zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe ogranicza ruchy języka, może powodować problemy ze ssaniem oraz być przyczyną zaburzeń artykulacyjnych niektórych głosek

makroglosja – wrodzone zmiany języka, charakteryzujące się zbyt dużym rozmiarem tego narządu, które utrudnia artykulację głosek; często towarzyszy zespołowi Downa

mikroglosja – wrodzone zmiany języka, charakteryzujące się zbyt małym rozmiarem tego narządu, które utrudnia artykulację głosek, zwłaszcza przedniojęzykowych

przodozgryz – wada zgryzu, polegająca na doprzednim przesunięciu dolnego łuku zębowego względem górnego

tyłozgryz – wada zgryzu, polegająca na dotylnym przesunięciu dolnego łuku zębowego względem górnego

zgryz głęboki – patologiczne ustawienie siekaczy górnych i dolnych względem siebie – siekacze górne przykrywają więcej niż ½ wysokości siekaczy dolnych, gdyż zęby trzonowe są zbyt niskie


Balbutologopedia

giełkot (mowa bezładna) – zaburzenie mowy, objawiające się bardzo szybkim tempem mówienia i chaotycznym sposobem językowego formułowania myśli; podstawowe symptomy giełkotu to: zaburzenie płynności mówienia, które nie jest jąkaniem oraz szybkie i nieregularne tempo mówienia

niepłynność fizjologiczna – niepłynność związana z występowaniem skurczów tonicznych, klonicznych lub toniczno-klonicznych w mięśniach narządów mowy; skutkiem są: przedłużenia realizacji głosek, zaburzenie rytmu mowy i oddychania, niekontrolowane pauzy w trakcie mówienia, bloki mięśniowe, zaburzenia rytmu mowy; pojawia się w wieku 2-4 lat, na ogół jest nieuświadamiana, jednak może przekształcić się w niepłynność patologiczną

korektor mowy – urządzenie, stosowane w terapii jąkania; stosuje się w nim metodę sztucznego echa, przez co ułatwione jest zwolnienie tempa mówienia i wydłużenie fazy wydechowej oraz pogłębienie wdechu

logofobia – psychogenne zaburzenie mowy, polegające na krótkotrwałym zahamowaniu procesu mówienia ze względu na poczucie lęku; leczenie polega na psychoterapii oraz stosowaniu leków przeciwlękowych

metoda Echo – metoda terapii jąkania, polegająca na mówieniu w sposób zsynchronizowany z własnym echem, opóźnionym o 0,1-0,3 sekundy

metoda Zofii Engiel (metoda ruchu wiodącego) – metoda mająca na celu upłynnianie mowy, wykorzystująca ruchy rąk, odtwarzające prawidłowy przebieg mowy


Onkologopedia

laryngektomia – zabieg chirurgiczny usunięcia krtani w następstwie nowotworu złośliwego; wyróżnia się laryngektomię częściową (usunięcie części krtani) oraz całkowitą (usunięcie całej krtani)

sztuczna krtań – zewnętrzny generator fal akustycznych, generujący drgania po przyłożeniu urządzenia do skóry szyi lub twarzy, które są przekształcane przez narządy artykulacyjne w zrozumiałą mowę

proteza głosowa – wyrób, wytwarzany najczęściej z silikonu medycznego, umieszczony w tkance między przełykiem a tchawicą w trakcie zabiegu laryngektomii całkowitej lub w wyniku wytworzenia wtórnie przetoki; pozwalający na wytworzenie głosu przetokowego

głos zastępczy (mowa zastępcza)rodzaj głosu zastępczego/mowy zastępczej, tworzonej przez pacjenta po laryngektomii całkowitej; trzy podstawowe rodzaje to: mowa przełykowa, mowa przetokowa oraz mowa za pomocą „sztucznej krtani”

nowotwór – grupa chorób, w których tkanki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany, a nowopowstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w typowe komórki tkanki; utrata kontroli ma miejsce na skutek mutacji genów kodujących białka uczestniczące w cyklu komórkowym

tracheotomia – zabieg laryngologiczny, polegający na otwarciu przedniej ściany tchawicy i wprowadzeniu rurki do światła dróg oddechowych; tą drogą prowadzona jest wentylacja płuc; na skutek zabiegu powietrze dociera do płuc z pominięciem nosa, gardła i krtani

mowa przełykowa – rodzaj mowy zastępczej po laryngektomii; pod nieobecność krtani funkcję źródła dźwięku pełnią fałdy śluzówki przełyku, tworzące tzw. pseudogłośnię; jest to najstarsza i najtrudniejsza do opanowania metoda rehabilitacji głosu po laryngektomii

mowa przetokowa – rodzaj mowy zastępczej po laryngektomii; poprzez połączenie przełyku i tchawicy przez przetokę oraz zatkanie przez pacjenta otworu tracheostomijnego, powietrze z płuc przedostaje się przez przetokę do przełyku i zostaje zamienione na dźwięk


Logopedia artystyczna

kultura mowy – znajomość poprawnych form użycia języka i stosowanie ich w praktyce; obejmuje: poprawność, sprawność i estetykę językową

kultura żywego słowa – dział logopedii, zajmujący się ekspresją słowną: potoczną, publicystyczną, artystyczną

norma językowa – zespół reguł użycia języka, obowiązujący w danej społeczności

oddech piersiowo-brzuszny/pełny/przeponowy – rodzaj oddychania, w którym uczestniczą wszystkie części płuc; uważany jest za najkorzystniejszy, najbardziej wydajny i higieniczny. Umożliwia dostanie się do płuc większej porcji powierza, dzięki czemu lepiej dotlenowany jest organizm

oddech piersiowy – rodzaj oddychania z przewagą oddychania przy udziale głównie górnych partii klatki piersiowej

oddech brzuszny – rodzaj oddychania z przewagą oddychania przy udziale głównie dolnych partii klatki piersiowej

oddychanie dynamiczne – typ oddychania w trakcie śpiewu lub mówienia; oddech jest pobierany głównie przez usta, wdech jest krótki, a wydech odpowiednio długi

oddychanie statyczne – oddychanie spoczynkowe; długość wdechu i wydechu jest zbliżona, a oddech odbywa się przez jamę nosową

Wizyta online jutro!
90
Godzina
Wizyta online jutro!
90
Godzina
Podobne artykuły
Dobry logopeda

Materiały logopedyczne

Jak dzielić się wiedzą zawartą na portalu dobrylogopeda.edu.pl? Zadanie to jest niezwykle proste i każda logopedka oraz każdy logopeda…


Czytaj...
Dobry logopeda

Konsultacje logopedyczne online – wytyczne 

Jak prowadzimy konsultacje logopedyczne online? 1. Spotkania logopedyczne online przyjmują następujące formy:  porada logopedyczna, jednorazowa…


Czytaj...
Umawianie wizyt

Trening słuchowy Neuroflow ATS

Logopeda to zawód wymagający ciągłego doszkalania się. Logopedia natomiast jest wieloaspektową dziedziną z pogranicza medycyny, pedagogiki i psychologii.…


Czytaj...
Artykuły tego autora
Dobry logopeda

Nowa ustawa o zawodach medycznych – zmiany dla logopedów?

Adrian Szydlik – Dobrylogopeda.pl             W ostatnim czasie pojawiły się zmiany w polskim ustawodawstwie w zakresie nowej ustawy…


Czytaj...
Logopeda i Pacjent

Jak nauczyć się mówić R?

Autor: Agnieszka Sznigir-Dorawa Kiedy zgłosić się do logopedy? Głoska R jest głoską trudną i nie bez powodu pojawia się…


Czytaj...
Dobry logopeda

Jak zachęcić dziecko do ćwiczeń logopedycznych?

Jak wesprzeć dziecko w codziennej pracy logopedycznej w domu?


Czytaj...